Gin

De vroegst bekende schriftelijke verwijzing naar jenever staat in het 13e-eeuwse encyclopedische werk Der Naturen Bloeme (Brugge), en het vroegst gedrukte recept voor jenever dateert uit het 16e-eeuwse werk Een Constelijck Distileerboec (Antwerpen).

De wortels van jenever kunnen verder worden getraceerd naar 11e-eeuwse Benedictijner monniken in Salerno, in Zuid-Italië, in een klooster omgeven door glooiende heuvels en jeneverbesbomen. Deze monniken gebruikten een alembische distilleerkolf met zwanenhals, van het type dat eind jaren 700 in Bagdad werd uitgevonden door Abu Musa Jabir ibn Hayyan. De monniken gebruikten het om scherpe, vurige, alcoholische tonica te distilleren, waarvan er één werd gedistilleerd uit wijn die was doordrenkt met jeneverbessen. Ze maakten medicijnen, vandaar de jeneverbes. Als geneeskrachtig kruid was de jeneverbes al eeuwenlang een essentieel onderdeel van de doktersuitrusting: de Romeinen verbrandden jeneverbestakken voor zuivering, en middeleeuwse pestdokters vulden de snavels van hun griezelige maskers met jeneverbes om hen te beschermen tegen de Zwarte Dood. In heel Europa deelden apothekers tonicwijnen met jeneverbessen uit tegen hoest, verkoudheid, pijnen, verrekkingen, breuken en krampen. Deze waren een populair wondermiddel.

De arts Franciscus Sylvius wordt ten onrechte beschuldigd van de uitvinding van gin in het midden van de 17e eeuw, hoewel het bestaan van jenever wordt bevestigd in Philip Massinger’s toneelstuk De hertog van Milaan (1623), toen Sylvius ongeveer negen jaar oud zou zijn geweest. Verder wordt beweerd dat Engelse soldaten die in Antwerpen steun boden tegen de Spanjaarden in 1585, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, al jenever dronken vanwege de kalmerende effecten voor de strijd, waaruit de term Hollandse moed zou zijn voortgekomen. Volgens sommige onbevestigde bronnen zou jenever zijn ontstaan in Italië.

Tegen het midden van de 17e eeuw hadden talrijke kleine Nederlandse en Vlaamse distilleerders de herdistillatie van gemoute gerste-eau-de-vie of moutwijn met jeneverbes, anijs, karwij, koriander, enz. populair gemaakt, welke in apotheken werden verkocht en werden gebruikt voor de behandeling van medische problemen als nierkwalen, spit, maagkwalen, galstenen en jicht. In het begin van de 17e eeuw kwam gin in verschillende vormen in Engeland op, en ten tijde van de Restauratie beleefde het een korte opleving. Gin werd enorm populairder als alternatief voor brandewijn, toen Willem III, II & I en Mary II mede-soevereinen van Engeland, Schotland en Ierland werden na de Glorious Revolution te hebben geleid. Vooral in ruwe, inferieure vorm werd het eerder met terpentijn gearomatiseerd. Historica Angela McShane omschreef het als een “protestantse drank” omdat de opkomst ervan werd bewerkstelligd door een protestantse koning, die zijn legers van brandstof voorzag in hun strijd tegen de katholieke Ieren en Fransen.

Hogarth’s Gin Lane (gemaakt in 1750-1751)

Het drinken van gin in Engeland nam aanzienlijk toe nadat de regering de productie van gin zonder vergunning toestond en tegelijkertijd een zware heffing instelde op alle geïmporteerde sterke dranken, zoals Franse brandewijn. Hierdoor ontstond een grotere markt voor gerst van slechte kwaliteit die ongeschikt was voor het brouwen van bier, en in de periode 1695-1735 verrezen in heel Engeland duizenden gin-winkels, een periode die bekend staat als de Gin Craze. Wegens de lage prijs van gin, in vergelijking met andere dranken die in dezelfde tijd en op dezelfde geografische plaats verkrijgbaar waren, begon gin regelmatig door de armen te worden geconsumeerd. Van de 15.000 drinkgelegenheden in Londen, koffieshops en chocoladewinkels niet meegerekend, was meer dan de helft een jeneverwinkel. Bier behield een gezonde reputatie omdat het vaak veiliger was het gebrouwen ale te drinken dan het onreine gewone water. Gin kreeg echter de schuld van verschillende sociale problemen, en het kan een factor zijn geweest in de hogere sterftecijfers die de voorheen groeiende bevolking van Londen stabiliseerden. De reputatie van de twee dranken werd geïllustreerd door William Hogarth in zijn gravures Beer Street and Gin Lane (1751), door de BBC omschreven als “misschien wel de meest krachtige anti-drug poster ooit bedacht”. De negatieve reputatie van gin leeft vandaag nog voort in de Engelse taal, in termen als gin mills of de Amerikaanse uitdrukking gin joints om onfatsoenlijke bars aan te duiden, of gin-soaked om te verwijzen naar dronkaards. De bijnaam mother’s ruin is een veelgebruikte Britse benaming voor gin, over de oorsprong waarvan nog steeds wordt gediscussieerd.

De Gin Act van 1736 legde de detailhandelaren hoge belastingen op en leidde tot rellen in de straten. De prohibitieve heffing werd geleidelijk verlaagd en uiteindelijk in 1742 afgeschaft. De Gin Act van 1751 was echter succesvoller: distilleerders werden gedwongen alleen te verkopen aan detailhandelaren met een vergunning en ginwinkels werden onder de jurisdictie van de plaatselijke magistraten gebracht. In het Londen van het begin van de 18e eeuw werd veel gin legaal in woonhuizen gedistilleerd (in 1726 waren er naar schatting 1.500 distilleerketels in woonhuizen) en werd vaak gearomatiseerd met terpentijn om naast de jeneverbes ook harsachtige houttonen te produceren. Nog in 1913 vermeldt Webster’s Dictionary zonder verder commentaar: “‘common gin’ is usually flavoured with turpentine”.

Een andere veel voorkomende variatie was het distilleren in aanwezigheid van zwavelzuur. Hoewel het zuur zelf niet distilleert, geeft het het extra aroma van diethylether aan de resulterende gin. Zwavelzuur trekt één watermolecuul af van twee ethanolmoleculen om diëthylether te creëren, dat ook een azeotroop vormt met ethanol, en dus mee distilleert. Het resultaat is een zoetere gedistilleerde drank, die mogelijk extra pijnstillende of zelfs bedwelmende effecten had – zie Paracelsus.

Nederlandse of Belgische jenever, ook bekend als jenever of genever, is voortgekomen uit moutwijn-eau-de-vie, en is een duidelijk andere drank dan latere jeneverstijlen. Schiedam, een stad in de provincie Zuid-Holland, is beroemd om zijn jeneverproducerende geschiedenis. Hetzelfde geldt voor Hasselt in de Belgische provincie Limburg. De oude jeneverstijl bleef zeer populair in de 19e eeuw en werd in de populaire Amerikaanse bartendergidsen van vóór het verbod Holland of Geneva gin genoemd.

In de 18e eeuw ontstond een jeneverstijl die Old Tom gin werd genoemd en die een zachtere, zoetere jeneverstijl is die vaak suiker bevat. Old Tom gin verloor zijn populariteit aan het begin van de 20e eeuw.

George Cruikshank’s gravure van The Gin Shop (1829)

De uitvinding en ontwikkeling van de distilleerkolom (1826 en 1831) maakte het distilleren van neutrale gedistilleerde dranken praktisch, waardoor de “London dry” stijl kon ontstaan die zich later in de 19e eeuw ontwikkelde.

In de tropische Britse koloniën werd gin gebruikt om de bittere smaak van kinine te maskeren, de enige werkzame stof tegen malaria. Kinine werd opgelost in koolzuurhoudend water om tonic te vormen; de resulterende cocktail is gin en tonic, hoewel modern tonic water slechts een spoor kinine als smaakstof bevat. Gin is een veelgebruikte basisdrank voor veel gemengde dranken, waaronder de martini. In het geheim geproduceerde “badkuipjenever” was vanwege de relatief eenvoudige productie verkrijgbaar in de speakeasies en “blind pigs” van het Amerika van de Drooglegging.

Sloe gin wordt traditioneel omschreven als een likeur die wordt gemaakt door sleepruimen (de vrucht van de sleedoorn) te infuseren in gin, hoewel moderne versies bijna altijd worden samengesteld uit neutrale gedistilleerde dranken en aroma’s. Soortgelijke infusies zijn mogelijk met andere vruchten, zoals pruimen. Een andere populaire likeur op basis van gin met een lange geschiedenis is Pimm’s No.1 Cup (25% alcohol per volume (ABV)), een fruitbeker gearomatiseerd met citrusvruchten en kruiden.

De Nationale Jenever Musea bevinden zich in Hasselt, België, en Schiedam, Nederland.

Sinds 2013 heeft gin wereldwijd een opmars gekend, met veel nieuwe merken en producenten die hun intrede doen in de categorie, wat leidt tot een periode van sterke groei, innovatie en verandering. Meer recentelijk zijn likeuren op basis van gin gepopulariseerd, waardoor een markt buiten die van de traditionele gindrinkers wordt bereikt, waaronder “Pink gin” met fruitsmaak en meestal gekleurd, Rabarber gin, Spiced gin, Violet gin, Bloedsinaasappel gin en Sloe gin. De stijgende populariteit en de ongecontroleerde concurrentie hebben ertoe geleid dat de consument gin verwart met ginlikeur en dat vele producten de grenzen van de gevestigde definities overschrijden, verleggen of doorbreken in een periode van wording voor de industrie.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *